मान्छे सबै भन्दा सर्ब श्रेष्ठ प्राणी हो । सर्बश्रेष्ठ प्राणी भएकै कारण हरेक कुरामा मान्छे अगाडी छ । जातीय विभेद, पूजाआजा र अनेक क्रियाकलापमा मान्छे सबै भन्दा अगाडी नै छ । तर मान्छेहरुमा कमैको पूजा गरिन्छ । पूजा कस्को गरिन्छ भन्ने कुरा हामी पूजा गर्ने भएकाले सबैलाई राम्रोसंग जानकारी भएकै विषय हो । देवि देउताहरुको पूजा गरिन्छ, भगवान रामको पूजा गरिन्छ र विश्वकर्माको पूजा गरिन्छ । जसलाई ज्यूदो छदा अपमानको भट्टीमा जलाएर मृत्युपश्चात हरेक बर्ष असोज १ गते पूजा गर्ने हाम्रो समाजका बुद्धीजीवि भनाउदाहरुले यस विषयमा गहन छलफल अगाडी बढाउन जरुरी छ ।
विश्वकर्माकोे पूजा त्यसै गरिएको होईन । सृष्टीकर्ता विश्वकर्मालाई ज्यूदोछदा किन अपमान गरियो यस्ता कुराहरुको खोजी हुन जरुरी छ । हामीले विश्वकर्माको पूजा आराधना गरी विश्वकर्मा पूजा मनाएका छौ । हामीले मात्र होईन अर्थात दलित समुदायले मात्र नभई सिंगो नेपाली समाजले विश्वकर्मा पूजा गरेको छ । हरेक बर्ष गर्दै आएको छ । तर त्यही विश्वकर्माको ज्यूदो सन्तान दलितलाई गरिने विभेद अझै कायमै छ । विश्वकर्मा भगवानको पूजामा विभिन्न कलकारखाना र सवारी साधनहरुको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरी मनाइएको छ ।
कलकारखानालाई विशेष रूपमा सजाएर मजदुरलाई समेत सहभागी गराएर विश्वकर्मा पूजा गरिएको छ । विश्वकर्मा पूजाको दिन कालिगडले उपयोगमा ल्याउने विभिन्न औजारहरुको पूजा आराधना गरेमा धेरै समय टिक्ने, कामका बेलामा नबिग्रने र राम्रो काम गर्न सकिने लगायत गुण प्राप्त हुने विश्वास रहेको छ । द्वापर युगमा भगवान् कृष्णलाई राक्षसहरूले दुःख दिए पछि विश्वकर्माले समुद्रको बीचमा भेद द्वारका बनाइ लुकाएको धार्मिक विश्वास छ ।
एकै रातमा समुद्रको बीचमा भेद द्वारकाको निर्माण गरेकाले विश्वकर्मालाई सफल वास्तुविद्का रूपमा मानी त्यसै समय देखि पूजाआजा गर्ने गरिएको लामो ईतिहाँस छ । प्राचीन भारत वर्षका चारदिशाका रक्षक देवता मध्ये द्वारकालाई पश्चिम दिशाको रक्षकका रूपमा समेत मानिन्छ । विश्वकर्माले निर्माण गरेको भेद द्वारका अहिले पनि भारतको गुजरात राज्यमा समुद्रको बीचमा रहेको विश्वास गरिन्छ । विश्वकर्मालाई वास्तु विद्याका विशिष्ट ज्ञाताका रूपमा लिईन्छ ।
विश्वकर्मा प्रकाश नामक वास्तु शास्त्र ग्रन्थको रचना विश्वकर्माले नै गरेको विश्वास गरिन्छ । नेपालका कालीगढहरूले हरेक बर्ष भव्यरुपमा विश्वकर्मा बाबाको पूजा गरी उनको विद्वताको सम्मान गर्दै आएका छन । पूजा गरेमा आफूमा पनि विश्वकर्माको गुण प्राप्त हुने विश्वास गरिदै आएको छ । त्यही विश्वासमा विश्वकर्मा पूजाको दिन गृह प्रबेश, इन्जिन जडान, नयाँ गाडी खरिद र नयाँ उद्योगहरुको उद्घाटन समेत गरिदै आएको छ । वास्तुका शास्त्रका पुस्तकका लेखक एवं अध्येताको विश्वकर्माको सम्झनामा विश्वकर्मा पूजा गरिदै आएको छ ।
पछिल्लो समय नेपालमा पनि वास्तु विद्याको पुनर्जागरण सुरु भएको छ । चार उपवेद मध्येको एक स्थापत्यवेदमा वास्तु शास्त्रकै विषय उल्लेख गरिएको छ । लुप्तप्राय भएको स्थापत्य वेदमा आधारित सहर एवं आवास निर्माण गर्नेको संख्या पनि बढ्न थालेको छ । मानव जीवनमा आवश्यक हरेक कुराको आविष्कार र आपुर्ती पनि विश्वकर्माले अर्थात दलित समुदायले गर्दै आएका छन । खाने, पकाउने देखि लिएर लगाउने, कृषी गर्ने, हरेक कुरामा दलित समुदायको अमूल्य योगदान रहेको छ ।
अहिले दलित समुदायका पेशा ब्याबसायहरु खोस्ने काम भएको छ तर त्यही काम गरेबाफत अछूत बनाईएका दलितहरुको पेशा खोस्नेहरु मालीक भएका छन । त्यसैले ज्यूदा दलितहरुलाई सम्मान गर्न सके मात्र विश्वकर्मा पूजाको सार्थक अर्थ हुने छ भन्ने कुरालाई सबैले आत्मसाथ गर्न जरुरी छ । लुगा सिलाउने परियार सहित सुल्पा बनाउने बादी, हसिया, कुटा,े कोदालो, भाडाकुँडा बनाउने विश्वकर्मा, सुनका गरगहना बनाउने सुनार, घर र मठमन्दिर बनाउने सबै दलितहरुको सम्मान गर्न जरुरी छ । ज्यूदालाई अपमान गर्ने समाजमा विश्वकर्मा पूजाको महत्व बुझन जरुरी छ ।
