चैत्र ०७ धनगढी । कैलालीको गोदावरीका शारीरिक रूपमा अपाङ्गता भएका विद्यार्थीहरुलाई पहुँचयुक्त परिक्षा केन्द्रमा कक्षा ८ को परिक्षा दिन सहज भएको छ । सुदूरपश्चिमाचल आवासीय विद्यालयमा अध्ययनरत शारीरिक रूपमा अपाङ्गता भएका विद्यार्थीहरुलाई पहुँचयुक्त परिक्षा केन्द्रमा कक्षा ८ को परिक्षा दिन सहज भएको हो ।
सुदूरपश्चिमाचल आवासीय विद्यालयका संस्थापक तथा अपाङ्गता अधिकारकर्मी मान बहादुर साउँदले यस वर्ष कक्षा ८ मा अध्ययनरत आधारभूत तहका विद्यार्थीहरूका लागी परीक्षा केन्द्रमा बस्दा विशेष आवश्यकता र पहुँचलाई ध्यानमा राखेर व्यवस्थापन गरिएको बताउदै सहज रुपमा परिक्षा दिई रहेको बताए ।
विद्यालय प्रशासनले परीक्षा कक्षको भौतिक संरचना सुधार गरेको बताउदै उनले ह्वीलचेयर प्रयोग गर्ने विद्यार्थीहरूलाई सहज आवागमनका लागि विशेष मार्ग निर्माण गरिएको जानकारी गराए । त्यसैगरी लेख्न असमर्थ विद्यार्थीहरूका लागि लेखन सहयोगीको व्यवस्था गरिएको उनले बताए ।
गोदावरी नगरपालिकामा रहेको सुप आवासिय विद्यालयमा अपाङ्गता भएका विद्यार्थीहरुले सहज रुपमा परिक्षा दिई रहेको साउँदले बताए । शिक्षा नियमावली २०५९ को दफा ४७ को उपदफा २ अनुसार अपाङ्गता भएका विद्यार्थीहरूलाई अतिरिक्त समय प्रदान गरिएको जानकारी गराउदै उनले उनीहरूलाई आफ्ना उत्तरहरू सहज रूपमा लेख्न सहयोग पु¥याएको बताए ।
विद्यालय प्रशासनका अनुसार, यस्तो व्यवस्थापनले विद्यार्थीहरूको आत्मविश्वास बढाएको उनले बताए । पहिले परीक्षा भन्नासाथ डर लाग्ने गरेको भए पनि अहिले सहज वातावरणमा परीक्षा दिन पाउँदा रमाइलो लागेको विद्यार्थीहरुले बताएका छन ।
यस कार्यमा विद्यालयका प्रधानाध्यापक तथा परीक्षा केन्द्राध्यक्षको नेतृत्व महत्वपूर्ण रहेको बताउदै उनले स्थानीय तह गोदावरी नगरपालिकाका नगर प्रमुख, परीक्षा समिति र शिक्षा, युवा तथा खेलकुद शाखाको सक्रिय सहयोगले यस पहललाई सफल बनाउन भूमिका खेलेको बताए ।
विद्यालय परिवारले सबै सरोकारवालालाई धन्यवाद ज्ञापन गर्दै आगामी दिनमा अझ सुधार गर्दै लैजाने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ । अपाङ्गता अधिकारकर्मी मान बहादुर साउँदले यस्ता पहलहरू अहिलेको आवश्यकता भएको बताउदै उनले समाजको मूलधारबाट पछाडी पारिएका वर्गलाई समेट्ने वातावरण तयार गर्नु आवश्यक भएको बताए ।
नीति बनाउनु पर्याप्त नहुने बताउदै उनले त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन मुख्य कुरा भएको बताए । सबैलाई आफ्नो ठाउँबाट सकारात्मक सोचका साथ योगदान गर्न आग्रह गरेको उनले बताए । नेपालमा पछिल्लो समय समावेशी शिक्षा सम्बन्धी नीति तथा कानुनहरू निर्माण भएका भए पनि व्यवहारमा कति कार्यान्वयन भएका छन् भन्ने प्रश्न अझै उठ्ने गरेको उनले बताए ।
कागजमा राम्रो देखिने नीति व्यवहारमा लागू नहुँदा लक्षित वर्गले अपेक्षित लाभ पाउन नसकेको साउदले बताए । त्यसैकारण, गोदावरीमा गरिएको यो प्रयासलाई सकारात्मक संकेतका रूपमा हेरिएको उनले बताए । त्यसैगरी धनगढी उपमहानगर पालिका वडा नम्बर–११ मा रहेको दक्षिणकाली विद्यालयका प्रधानाध्यापक सिताराम चौधरीले समावेशी शिक्षामा अझै सुधार आवश्यक रहेको बताएका छन् ।
पञ्चोदय माध्यामीक विद्यालयमा छुट्टै परीक्षा केन्द्र बनाएको बताउदै उनले अपाङ्गमैत्री बनाउने प्रयास जारी रहेको बताए । दोभासे पनि प्रयोग गरिएको जानकारी गराउदै उनले बहिरा विद्यार्थीहरूलाई प्रश्नको उत्तर लेख्न अझै कठिनाइ भइरहेको बताए ।
‘सबै अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई एउटै दृष्टिकोणबाट सेवा दिँदा समस्या भएको बताउदै उनले प्रत्येक अपाङ्गताको प्रकृति फरक हुने भएकाले त्यस अनुसार सेवा दिन आवश्यक भएको बताए । समावेशीता केवल पहुँचमा सीमित नभई, आवश्यकता अनुसारको सेवा र समर्थनमा आधारित हुनुपर्ने उनले बताएका छन ।
दृष्टिविहीन विद्यार्थीलाई ब्रेल लिपि वा अडियो सामग्री आवश्यक हुन सक्ने बताउदै उनले बहिरा विद्यार्थीलाई सांकेतिक भाषाको सहायताले प्रश्न बुझाउने व्यवस्था आवश्यक हुने बताए । शारीरिक अपाङ्गता भएका विद्यार्थीलाई भने भौतिक संरचना र सहायक उपकरण महत्त्वपूर्ण हुने उनले बताए ।
गोदावरीको पहलले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको बताउदै उनले इच्छाशक्ति र समन्वयको आधारमा समावेशी शिक्षा सम्भव भएको बताए । स्थानीय तह, विद्यालय प्रशासन, शिक्षक, अभिभावक र समुदायबीच सहकार्य भएमा अपाङ्गता भएका बालबालिकाले पनि समान अवसर पाउन सक्ने बताउदै उनले चुनौतीहरू अझै बाँकी रहेको बताए ।
ग्रामीण क्षेत्रमा रहेका विद्यालयहरूमा स्रोतसाधनको अभाव, शिक्षकहरूको तालिमको कमी र चेतनाको अभावले समावेशी शिक्षाको कार्यान्वयनमा अवरोध पु¥याइरहेको उनले बताए । यसलाई समाधान गर्न दीर्घकालीन योजना र लगानी आवश्यक भएको बताउदै उनले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई निर्णय प्रक्रियामा सहभागी गराउनु उत्तिकै आवश्यक भएको बताए ।
समावेशी शिक्षा केवल नीति मात्र नभई दृष्टिकोण भएको बताउदै उनले सबै विद्यार्थीलाई समान अवसर र सम्मानका साथ शिक्षा प्राप्त गर्ने अधिकार सुनिश्चित गरिने बताए । गोदावरीमा गरिएको असल प्रयासले सही सोच, योजना र प्रतिबद्धताले परिवर्तन सम्भव भएको देखाएको उनले बताए ।
समावेशी शिक्षाको सफलताका लागि सबै पक्षको साझा प्रयास आवश्यक भएको बताउदै उनले सरकार, स्थानीय तह, विद्यालय, शिक्षक, अभिभावक र समुदाय सबैले आफ्नो भूमिका जिम्मेवारीपूर्वक निर्वाह गर्नुपर्ने बताए । कुरा मात्र गरेर नहुने बताउदै उनले अब व्यवहारमा परिवर्तन ल्याउने समय आएको अधिकारकर्मी साउँदले बताए ।
