साउन ३० कञ्चनपुर । शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा संरक्षित दुर्लभ वन्यजन्तु कृष्णसारको सङ्ख्या निरन्तर बढ्दै गएको छ । पुनःस्थापन गरिएपछि शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा संरक्षित दुर्लभ वन्यजन्तु कृष्णसारको सङ्ख्या निरन्तर बढ्दै गएको हो । निकुञ्जका सूचना अधिकारी पुरुषोत्तम वाग्लेले पुनःस्थापन गरिएको एक दशकमा कृष्णसारको सङ्ख्या बढेर तीन सय १० पुगेको जानकारी गराए । भाले कृष्णसार एक सय १७, पोथी कृष्णसार एक सय ४३ र पाठापाठी ५० वटा रहेको उनले जानकारी गराए ।
त्यसैगरी वयस्क भाले ९३ वटा र अर्धवयस्क भाले २४ वटा भएको बताउदै उनले पोथीमा वयस्क ९९ वटा र अर्धवयस्क ४४ वटा भएको उनले जानकारी गराए । निकुञ्जको हीरापुर फाँटामा ५८ दशमलव आठ हेक्टर क्षेत्रफलमा तारबार गरेर कृष्णसार संरक्षण गरिएको उनले बताए ।
प्रारम्भमा सन् २०१२ मा सात दशमलव पाँच हेक्टरमा मात्र तारबार गरिएको भए पनि क्रमशः सन् २०१३ मा चार दशमलव पाँच हेक्टर, सन् २०१५ मा पाँच हेक्टर, सन् २०१७ मा १७ हेक्टर र सन् २०१९ मा सात दशमलव आठ हेक्टर थप गर्दै हालको क्षेत्रफल सम्म विस्तार गरिएको उनले जानकारी गराए ।
निकुञ्जका सूचना अधिकारी वाग्लेले कृष्णसारको सङ्ख्या बढेसँगै व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको बताए । कृष्णसारलाई निकुञ्जकै अन्य फाँटमा प्राकृतिक रूपमा खुला छाड्ने वा अन्य सुरक्षित क्षेत्रमा स्थानान्तरण गर्नेबारे अध्ययन भइरहेको उनले बताए ।
“मन्त्रालय र विभागमा कृष्णसार व्यवस्थापनबारे कुरा राखेको बताउदै उनले वर्निखेडा लगायत क्षेत्रमा प्राकृतिक वातावरणमा छाड्नेबारे सम्भाव्यता अध्ययनको कार्य भइरहेको बताए । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा पुनःस्थापना गर्ने प्रस्ताव पनि आएको उनले बताए ।
निकुञ्जको तथ्याङ्कानुसार सन् २०१३ मा ३१ वटा रहेको कृष्णसारको सङ्ख्या सन् २०१४ मा ३६, सन् २०१५ मा ३५, सन् २०१६ मा ४४, सन् २०१७ मा ५९, सन् २०१८ मा ६६, सन् २०१९ मा ८८, सन् २०२० मा एक सय १५, सन् २०२१ मा एक सय ४१, सन् २०२२ मा दुई सय चार, सन् २०२३ मा दुई सय ६१ र सन् २०२४ मा दुई सय ८७ पुगेको देखिएको उनले बताए ।
यसरी गत एक दशकमा कृष्णसारको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको उनले बताए । शुक्लाफाँटामा २०६९ साल भदौमा नेपालगञ्ज र ललितपुरको सदर चिडियाखाना तथा २०७२ साल वैशाखमा बर्दियाको खैरापुरबाट कृष्णसार ल्याएर संरक्षण थालिएको उनले जानकारी गराए । पहिलो चरणमा २८ वटा र दोस्रो चरणमा १४ वटा गरी जम्मा ४२ वटा कृष्णसार स्थानान्तरण गरेर ल्याइएको उनले बताए ।
कृष्णसारको स्वास्थ्य र पोषणका लागि दिनमा एक पटक दाना, ढुटो, चोकर, मकै, चना आदि खुवाइने उनले बताए । पशु चिकित्सक आभाष श्रेष्ठले कृष्णसारमा जुका, किर्ना जस्ता परजीवीको सङ्क्रमण देखिने भएकाले समय–समयमा दानामा औषधि मिसाएर खुवाउने कार्य हुँदै आएको बताए । राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ अनुसार कृष्णसार संरक्षित वन्यजन्तुको सूचीमा पर्छ ।
एन्टिलोप प्रजातिको यो जनावर नेपालगञ्ज, काठमाडौँको मृगस्थली, बर्दियाको खैरापुर र शुक्लाफाँटाको हीरापुर फाँटामा संरक्षित रहेको उनले बताए । घाँसका फाँटमा बस्न रुचाउने कृष्णसारमा भाले कालो र पोथी खैरो रङ्गका हुने बताए ।
कृष्णसारले छ–छ महिनामा बच्चा जन्माउँने बताउदै वयस्क नभएसम्म दुवै भाले पोथीको रङ्ग खैरो हुने बताए । कृष्णसार संरक्षित क्षेत्रमा आन्तरिक पर्यटकको आवागमनमा वृद्धि हुँदै गएको उनले बताए । कृष्णसार अवलोकनका लागि आन्तरिक पर्यटक यस क्षेत्रमा पुग्ने गरेको उनले बताए ।
