मान्छे सर्बश्रेष्ठ प्राणी हो । सर्ब श्रेष्ठ प्राणी भएर पनि एउटा मान्छेले अर्को मान्छेलाई गर्ने विभेद अहिले पनि कायमै छ । विभेद मात्रै नभई दलित समुदायलाई बा्रहमण क्षेत्रीले पशुबत ब्याबहार गर्ने गरेको ईतिहास छ । अहिले पनि त्यस्तो ब्याबहार देख्न सकिन्छ । जातकै आधारमा अपमानीत भएका छन । त्यसैले सरकारले थरपरिबर्तको ब्याबश्था गरेको छ ।
हुन त दलितहरुका पहिले पनि थर नभएका होईनन । भएर पनि त्यतीबेलाका ब्रहामणहरुले कामी, दमाई,लुहार जस्ता थरहरु नागरिकतामा राखी दिए । जातीय व्यस्था बनाएर दलितहरुलाई अपमान गरि रहे । यहाँ सम्मकी कुकुर कामी, कमीनी कामी जस्ता नामहरु आफै राखेर नागरिकता बनाई दिएका उदाहरण छन । जसका कारण आज दलित समुदायले थर परिबर्तन गर्न पाएका छन ।
यो असल कार्य भए पनि यसले परिवारलाई नै विभक्त बनाउने र दलित समुदायको जनसंख्या घटने जस्ता समस्याहरु देखिएका छन । कतीपयले बाहुन क्षेत्रीका थरहरु लेखाएर नागरिकता लिएकाले पनि समस्या भएको छ । जे सुकै लेखाएता पनि पाउने समयमा दलित समुदाय र अन्य समयमा गैरदलित लेखाउने गरेकाले दलित समुदायको जनसंख्या बढ्न नसकेको अबश्था छ ।
जसले गर्दा दलित समुदायले पाउने अधिकारमा समेत कटौती हुन सक्ने खत्रा बढेको छ । त्यसैले सामाजिक, अर्थिक र सांस्कृतिक रुपले समृद्ध हुनका साथै सबैले दलित समुदाय लेख्न जरुरी छ । दलित लेख्नु हुदैन भनेर चर्को बोल्नेहरुले नै दलित समुदायबाटै राज्यको सेवासुविधा लिने गरेका छन । त्यसैले जात फेरेर केही नहुने भएकाले अबश्था फेर्नका लागी सक्रिय भएर लाग्न आवश्यक छ ।
कामको आधारमा गरिएको जात ब्याबश्थाको अन्त्य गर्न राज्य बढी जिम्मेवार हुन जरुरी छ । अन्र्तजातीय विबाहका कारण धेरैजसो दलित समुदायका युवाहरुले दुख पाएका छन । जेल बस्नु परेको छ । अझै भन्ने हो भने ज्यान समेत गुमाउनु परेको छ ।
समाजिक वर्ण व्यस्थालाई ब्राहमण, क्षत्री, बैश र शुद्र गरी चार भागमा बर्गीकरण गरिएको अबश्थालाई हर्ने हो भने पनि खुट्टा नभए कसैको दाल गल्दैन भनेर बुझन जरुरी छ । ब्रमहाको मुख वाट ब्रहमण,भुजा वाट क्षत्रि,पेटवाट बैश्य, र खुट्टावाट शूद्रको उत्पत्ति हुने भए किन विहे गर्नु पर्दथ्यो । जात व्यवस्था कुनै प्राकृतिले बनाएको होइन मानछेहरुले आफ्नो स्वार्थ सिद्ध गर्न बनाएका हुन भन्ने कुरा बुझन जरुरी छ ।
हजारौ वर्ष देखी दमन र शोषण सहन बाध्य दलित समुदायले गर्बका साथ पहिचान सहित लडन जरुरी छ । दलित भएकै कारण वर्षेनी दलित समुदायका मानसिहरुले ज्यान गुमानु पर्ने, कोठाबाट लखेटिनु पर्ने, प्रेम विवाह गरेकै कारण मारिनु पर्ने, अबश्थाको अन्त्य गर्न दलित समुदाय एक ठाउमा एउटै विचार र उदेश्यका साथ उभिन जरुरी छ । दलित शब्द होईन दतिलाई गरिने विभेदकारी अबश्थाको अन्त्यका लागी लड्न जरुरी छ ।
