सबै भन्दा पहिले नागरिक जिम्मेवार बन्न जरुरी छ । नागरिक जिम्मेवार बने सरकार सञ्चालकहरु पनि जिम्मेवार बन्न सकिने भएकाले सबै भन्दा पहिले नागरिक जिम्मेवार बन्न जरुरी छ । नागरिककै कारण राजनीतिक दलहरू जनता प्रति जवाफदेही बन्न सकेका छैनन । सरकार सञ्चालकहरु भ्रष्ट बन्दै गएका छन । त्यसैले हामी नागरिकहरु जिम्मेवार बन्न जरुरी छ । राजनीतिक दल खराब हुनुमा राजनीतिक दल मात्र नभई नागरिकहरु पनि दोषी छन । नागरिकहरुले आफ्नो भूमिका बिर्सिएकै कारण राजनीतिक दलका नेताहरु निरङ्कुश बन्दै गएका छन ।
राजनीतिक दलले गर्ने भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न नागरिकले खबरदारी गर्न जरुरी छ । भ्रष्टाचार सम्बन्धी जानकारी राख्नुका साथै अरूलाई पनि जानकार बनाउन जरुरी छ । स्वतन्त्र र निष्पक्ष रुपमा योग्य र इमानदार उम्मेदवारलाई मतदान गर्न जरुरी छ । दलका नाम्मा नभई राम्रा ब्याक्तिहरुलाई मतदान गर्न जरुरी छ । असल नेता चयन गर्नु नागरिकको अधिकार पनि हो । निष्पक्ष नेपाली नागरिक भन्दा पनि कार्यकर्ता बढी भएकाले पनि समस्या भएको छ ।
पार्टीका कार्यकर्ताहर्रु देशप्रति नभई दलप्रति जिम्मेवार हुने गरेकाले पनि समस्या हुने गरेकोछ । जसले गर्दा राजनीतिक दलका नेताहरु भ्रष्ट बन्दै गएका छन । भ्रष्ट नेताहरूलाई अस्वीकार गर्दै कार्यकर्ताहरु पनि देश र जनता प्रति उत्तरदायी बन्न जरुरी छ । नेपाली नागरिक भएको कर्तव्य पूरा गर्न जरुरी छ । नागरिकले सरकार र राजनीतिक दलहरूको गतिविधिमा निगरानी राख्न जरुरी छ । सूचनाको अधिकार प्रयोगमा चासो राख्नुका साथै नागरिकले कानुनी प्रक्रिया मार्फत भ्रष्टाचार विरुद्ध बोल्न जरुरी छ । भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न नागरिक समाज सक्रिय हुन जरुरी छ ।
भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने आयोग वा सम्बन्धित निकायमा मुद्दा दर्ता गरेर भ्रष्टाचारीलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउन सक्रिय भूमीका नागरिकले खेल्न आवश्यक छ । सामाजिक सुधारका लागि नागरिकहरुनै सक्रिय हुन जरुरी छ । भ्रष्ट गतिविधिहरूको विरोध गर्नुका साथै गैरकानुनी काममा संलग्नहरुका विरुद्ध आवाज उठाउन पनि नागरिकको कर्तव्य हो । त्यसैले सबै भन्दा पहिले नागरिक जिम्मेवार बनौ ।
