जेठ १५ धनगढी । नेपाली जनताको दशकौँ लामो सङ्घर्ष, त्याग र बलिदानको ऐतिहासिक उपलब्धिका रूपमा स्थापित १९औँ सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र दिवस शुक्रबार देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइएको छ । वि.सं. २०६५ साल जेठ १५ गते जननिर्वाचित संविधान सभाको पहिलो बैठकले २ सय ४० वर्ष लामो निरङ्कुश राजतन्त्रको अन्त्य गर्दै नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेको दिनलाई सम्झदै १९औँ सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र दिवस शुक्रबार देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइएको हो ।

सोही ऐतिहासिक दिनको सम्झनामा हरेक वर्ष जेठ १५ गते गणतन्त्र दिवस मनाउने गरिएको छ । तत्कालीन सात वटा राजनीतिक दलको नेतृत्वमा भएको जनआन्दोलन तथा नेकपा (माओवादी) को सशस्त्र आन्दोलनको उपलब्धिका रूपमा मुलुकले गणतान्त्रिक शासन व्यवस्था प्राप्त गरेको हो । गणतन्त्र स्थापनासँगै नेपाली जनताले नागरिक सर्वोच्चता, स्वतन्त्रता, समावेशी समानुपातिक लोकतन्त्र तथा सामाजिक न्यायको अधिकार सुनिश्चित गरेका थिए ।

गणतन्त्र दिवसलाई जनताले वंशीय शासनमाथि विजय हासिल गरेको उत्सवका रूपमा समेत लिने गरिएको छ । लोकतान्त्रिक गणतन्त्रले जनतालाई राजनीतिक अधिकारको सुनिश्चितता प्रदान गर्दै समुन्नत राष्ट्र निर्माणको मार्ग तय गरेको विश्वास गरिएको छ । यस वर्षको गणतन्त्र दिवसका अवसरमा काठमाडौँस्थित सैनिक मञ्च टुँडिखेलमा विशेष समारोह आयोजना गरेर मनाइृएको छ ।

कार्यक्रममा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल, उच्च पदस्थ सरकारी अधिकारी, राजनीतिक दलका नेता तथा विभिन्न क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको थियो । समारोहमा लोकतन्त्रका लागि सहादत प्राप्त गर्ने सहिदहरु प्रति श्रद्धाञ्जलि अर्पण गरिनुका साथै आन्दोलन र सङ्घर्षमा योगदान दिने अग्रजहरूको स्मरण गरिएको थियो ।

समारोहलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले राजनीतिक व्यवस्था परिवर्तनले मात्र युगको अपेक्षा पूरा नहुने बताएका थिए । राज्यसत्ताको चरित्र, राजनीतिक निष्ठा, आचरण र मूल्य मान्यतामा समेत परिवर्तन आवश्यक रहेको धारणा उनले व्यक्त गरेका थिए । अन्यथा, व्यवहारले राजनीतिक परिवर्तनलाई पुष्टि नगर्ने राष्ट्रपति पौडेलले बताएका थिजए ।

गणतन्त्रको मर्यादा जोगाउन तथा यसलाई थप सुदृढ बनाउन राजनीतिक दल, सरकार र नेतृत्व एकताबद्ध भएर अघि बढ्नु पर्नेमा उनले जोड दिएका थिए । सामाजिक न्याय, विकास र समृद्धिलाई गणतन्त्रको मूल लक्ष्यका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने बताउदै राष्ट्रपतिले सुशासन, सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा सुधार, आर्थिक पुनरुत्थान, भ्रष्टाचार विरुद्ध शून्य सहनशीलता तथा सामाजिक उन्नतिलाई सरकारको प्राथमिकतामा राखिएको जानकारी गराए ।

ढिलासुस्ती, अनियमितता र बेथिति लोकतान्त्रिक गणतन्त्रका प्रमुख चुनौती भएको बताउदै उनले नागरिकमा आशा र विश्वास कायम गर्ने गरी काम गर्न सबै पक्षलाई आग्रह गरेका थिए । प्रत्येक नागरिकको जीवनमा आशाको दियो नबले सम्म रगत र पसिनासँग साटेको सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको लक्ष्य पूरा नहुने बताउदै राष्ट्रपति पौडेलले आर्थिक विकास र समृद्धिबाट शासन व्यवस्थालाई नागरिकको जीवनसँग जोड्न सकिने बताए ।

राजनीतिक उपलब्धिलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउदै उनले स्थानीय र प्रदेश सरकारले संविधान बमोजिम जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेको बताए र्। जनताका घरआँगनबाट लोकतान्त्रिक अभ्यास सुदृढ भइरहेको उनले बताए । त्यसैगरी देशभरका सरकारी तथा गैरसरकारी निकायले विविध कार्यक्रमको आयोजना गरी गणतन्त्र दिवस मनाएका छन ।

विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरूले गणतन्त्रलाई केवल राजनीतिक व्यवस्था नभई नागरिक अधिकार, समृद्धि र लोकतान्त्रिक संस्कृतिसँग जोडिएको जीवनशैलीका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने बताएका छन् । त्यसैगरी सुदूरपश्चिम प्रदेशका मुख्यमन्त्री कमल बहादुर शाहले गणतन्त्र नेपाली जनताको ऐतिहासिक उपलब्धि भएको बताएका छन् ।

शुक्रबार १९औं गणतन्त्र दिवसको अवसरमा आयोजित कार्यक्रमलाइ सम्बोधन गर्दै उनले गणतन्त्र स्थापना केवल शासन प्रणाली परिवर्तन नभई जनताको सार्वभौम अधिकार, आत्मसम्मान,समानता र लोकतान्त्रिक आकांक्षाको विजय भएको बताए । वि.सं. २०६५ साल जेठ १५ गते स्थापना भएको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रले राज्य सञ्चालनमा जनताको प्रत्यक्ष सहभागिता सुनिश्चित गरेको उनले बताए ।

मुख्यमन्त्री शाहले गणतन्त्र  स्थापनाका लागि जीवन उत्सर्ग गर्ने ज्ञात तथा अज्ञात शहीदहरू प्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै आन्दोलनका क्रममा घाइते तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको शीघ्र स्वास्थ्य लाभको कामना गरेका छन । साथै परिवर्तनका पक्षमा उभिने राजनीतिक दल, नागरिक समाज, सञ्चारकर्मी तथा सम्पूर्ण जनता प्रति उनले सम्मान व्यक्त गरेका छन ।

सुदूरपश्चिम प्रदेश प्राकृतिक स्रोत, जैविक विविधता, कृषि, पर्यटन, जलस्रोत, जडीबुटी र सीमापार व्यापारका हिसाबले अत्यन्त सम्भावनायुक्त रहेको बताउदै उनले भारत र चीनजस्ता ठूला आर्थिक शक्तिसँगको भौगोलिक निकटताले प्रदेशलाई व्यापार र लगानीको केन्द्र बन्ने अवसर प्रदान गरेको बताए ।

प्रदेश सरकारले उत्पादन वृद्धि, रोजगारी सिर्जना, पूर्वाधार विकास, गुणस्तरीय शिक्षा, सर्वसुलभ स्वास्थ्य सेवा र कृषि आधुनिकीकरणलाई प्राथमिकतामा राखेको जानकारी गराउदै मुख्यमन्त्री शाहले सुशासन, पारदर्शिता र उत्तरदायित्वलाई सुदृढ बनाउँदै लैजाने प्रतिबद्धता जाहेर गरे ।

उनले आत्मनिर्भर र समुन्नत सुदूरपश्चिम निर्माणका लागि संघ, स्थानीय तह, निजी क्षेत्र तथा नागरिकबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बताए । विकासका लागि सबैको साझा प्रयास अपरिहार्य हुने बताउदै मुख्यमन्त्री शाहले गणतन्त्रको रक्षा, संविधानको प्रभावकारी कार्यान्वयन र सामाजिक सद्भाव कायम राख्दै समृद्ध नेपाल निर्माणमा एकजुट हुन सबैलाई आह्वान गरे ।

गणतन्त्र दिवसले लोकतान्त्रिक मूल्य, समावेशी विकास र सामाजिक न्यायप्रति थप प्रतिबद्ध बन्न प्रेरणा मिलोस् भन्ने उनले शुभकामना व्यक्त गरे । त्यसैगरी सुदूरपश्चिम प्रदेशका पूर्व मुख्यमन्त्री तथा नेकपा एमाले संसदीय दलका नेता राजेन्द्र सिंह रावलले राष्ट्रिय एकता आजको प्रमुख आवश्यकता भएको बताए ।

संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र दिवस–२०८३ का अवसरमा आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयद्वारा धनगढीमा आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै उनले गणतन्त्रको संरक्षण, सुशासन र राष्ट्रिय एकतालाई सुदृढ बनाउन सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नु पर्ने बताए ।

रावलले नेपाली जनताको लामो संघर्ष र बलिदानबाट प्राप्त संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई थप मजबुत बनाउन राजनीतिक दल, नागरिक समाज र युवापुस्ताको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको बताए । संविधान मार्फत स्थापित संघीय शासन प्रणालीले जनताको अधिकार सुनिश्चित गरेको भए पनि सुशासन, पारदर्शिता र जनउत्तरदायित्वको क्षेत्रमा अझै सुधार आवश्यक रहेको उनले बताए ।

राजनीतिक अस्थिरता,भ्रष्टाचार, बेरोजगारी र युवा पलायन अहिलेका मुख्य चुनौती भएको बताउदै उनले लोकतन्त्रलाई केवल राजनीतिक व्यवस्था नभई नैतिक जिम्मेवारी र जनउत्तर दायित्वको आधारमा अघि बढाउनु पर्ने बताए ।

राष्ट्रियता केवल सीमाको सुरक्षा मात्र नभई भाषा, संस्कृति, पहिचान र सार्वभौम निर्णय क्षमताको संरक्षणसँग पनि जोडिएको उनले बताए । सुदूरपश्चिम प्रदेशका मुख्यमन्त्री कमलबहादुर शाहको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा प्रदेश प्रमुख नजिर मियाँ प्रमुख अतिथि रहेका थिए ।

कार्यक्रममा विभिन्न राजनीतिक दलका प्रतिनिधि, सुरक्षा निकाय, नागरिक समाज, पत्रकार तथा सर्वसाधारणको सहभागिता रहेको थियो । कार्यक्रमको अन्त्यमा सहभागीहरूले लोकतन्त्रको सुदृढीकरण, सुशासन, समृद्धि र राष्ट्रिय एकताको मार्गमा सबै एकजुट भएर अघि बढ्नु पर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए ।