पौष १३ कञ्चनपुर । शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र रहेको प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण रानी ताल बिस्तारै पुरिँदै जाँदा यसको प्राकृतिक स्वरूप गुम्न थालेको छ । समयमै दीगो संरक्षणका उपाय नअपनाइए ताल पूरै सुक्दै घाँसे मैदानमा परिणत हुने जोखिम बढ्दै गएकाले प्राकृतिक स्वरूप गुम्न थालेको हो ।
१७ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको रानी तालको दक्षिण र पश्चिम भाग अधिकांश नर्कट र जलकुम्भीले ढाकिएको छ । ताल क्षेत्रमा निरन्तर माटो जम्मा भइरहँदा पानीको सतह घट्दै गएको छ । निकुञ्जका रेञ्जर प्रयास केसीले शुक्लाफाँटाका अधिकांश प्राकृतिक तालहरू सुक्दै गएको बताए । सुक्खा मौसममा कतिपय तालमा पानी नहुँदा वन्यजन्तुका लागि सोलार पम्प मार्फत पानी पु¥याउनु पर्ने अवस्था आएको उनले बताए ।
पछिल्ला वर्षमा तालहरू सुक्दै गएपछि निकुञ्ज प्रशासनले बाह्रसिंगाको मुख्य बासस्थान रहेको घाँसे मैदान आसपास केही कृतिम पोखरी निर्माण गरेको बताउदै उनले गैंडा र हात्ती जस्ता ठूला वन्यजन्तुका लागि सुक्खा याममा पानीको अभाव गम्भीर समस्या बनेको बताए । सालको वन र घाँसे मैदानको किनारमा रहेको रानी ताल संरक्षित वन्यजन्तुका साथै रैथाने तथा हिउँदमा बसाइँ सरी आउने चराचुरुङ्गीको महत्वपूर्ण बासस्थान भएको उनले जानकारी गराए ।
निकुञ्ज नजिकै रिसोर्ट सञ्चालन गर्दै आएका पर्यटन व्यवसायी परमानन्द भण्डारीले मचानबाट हेर्दा ताल सुक्दै गएको स्पष्ट देखिन सकिने बताए । सुदूरपश्चिमकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा रहेको रानी ताल जोगाउन ढिलाइ गर्न नहुने उनले बताए । रानी तालसँगै निकुञ्जमा बढनिया, बाबा, सिकारी, सुलगौडी र कालीकिचल लगायतका तालतलैया रहेको उनले बताए ।
घाँसे मैदानको दक्षिणी भागमा रहेको अर्को ठूलो तालमा पनि नर्कट र जलकुम्भी फैलिन थालेको निकुञ्जले जनाएको छ । सीमित बजेट र स्रोतका कारण ताल संरक्षण चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको रेञ्जर केसीले बताएका छन । गत वर्ष रानी तालबाट माटो हटाउने प्रयास भए पनि समस्या दीर्घकालीन रूपमा समाधान हुन नसकेको उनले बताए ।
पूर्वी क्षेत्रमा रहेको चौधर नदीको भंगालोबाट बर्खायाममा बाढीको पानी तालमा प्रवेश गर्ने भए पनि पछिल्ला वर्षमा ताल पुरिँदै जाँदा पानीको सतह निरन्तर घट्दै गएको उनले बताए । विस्तारित क्षेत्रसहित ३ सय ५ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज जैविक विविधताका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ । यहाँ पछिल्लो गणना अनुसार ४३ वटा पाटे बाघ र २ हजार ३ सय भन्दा बढी बाह्रसिंगा रहेका छन । यस्तो महत्वपूर्ण बासस्थान भित्रको रानी ताल संरक्षणमा समयमै ठोस पहल गर्न आवश्यक देखिएको छ ।
