साउन ०१ धनगढी । सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १० वर्षको अवधिमा आठ जना महीलाको छाउगोठमा मृत्यु भएको छ । सुदूरपश्चिम प्रदेश प्रहरीको तथ्याङ्क अनुसार १० वर्षको अवधिमा रजस्वला भएको समयमा घर बाहिर छाउगोेठमा बसेका आठ जना महिला तथा किशोरीहरूको मृत्यु भएको हो । कञ्चनपुरकी २८ वर्षीय कमला आउजीो सर्पको टोकाइबाट मृत्यु भएसँगै छाउगोठमा मृत्यु हुने महिलाको सङ्ख्या आठ पुगेको प्रहरीले जानकारी गराएको हो ।
महिनावारी भएपछि देवता रिसाउने डरले पक्की घर छाडेर कच्ची छाउगोठमा बसेकी उनको शुक्रवार राति विषालु सर्पले टोकेपछि मृत्यु भएको थियो । त्यसैगरी २०७५ पुस २४ गते बाजुरामा रजस्वला भएको समयमा आफ्ना दुई छोरा १२ वर्षीय सुरेश र नौ वर्षीय रमित सहित छाउगोठमा बसेकी ३५ वर्षीय अम्बा बोहराको गोठ जल्दा तीनै जनाको मृत्यु भएको थियो ।
बाअजुराको बुढीनन्दा नगरपालिका वडा नम्बर–९, अगाउपानीका उनीहरूको एकै चिहान भएको थियो । सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १० वर्षको अवधिमा एक जना बलात्कृत भएको र एक जना महिलालाई बाघले आक्रमण गरेको प्रदेश प्रहरी कार्यालय, धनगढीले जानकारी गराएको छ । अछाममा चार जना, बाजुरामा तीन जना र कञ्चनपुरमा एक जनाको छाउगोठमा ज्यान गएको प्रदेश प्रहरी कार्यालय, धनगढीले जानकारी गराएको हो ।
२०७६ साल कात्तिक १५ गते अछामको साँफेबगर नगरपालिका वडा नम्बर–३, डिग्रेनीकी २२ वर्षीय पार्वती बुढा रावतको गोठभित्र सर्पदंशका कारण ज्यान गएको थियो । त्यसैगरी २०७३ साल कात्तिक ५ गते तिमिल्सेनकी ४५ वर्षीय डम्मरा उपाध्यायको गोठभित्र निसासिएर ज्यान गएको प्रदेश प्रहरी कार्यालय, धनगढीले जानकारी गराएको छ ।
त्यसैगरी गाजराकी १५ वर्षीय रोशनी तिरुवाले २०७३ साल कात्तिक ५ गते र तुर्माखाँद गाउँपालिका वडा नम्बर–३ की २१ वर्षीय गौरी वयक बुढाको २०७४ पुस २७ गते निसासिएर गोठमा ज्यान गुमाएको प्रदेश प्रहरी कार्यालय, धनगढीले जानकारी गराएको छ । त्यसैगरी प्रदेशमा २०७० सालभन्दा अगाडि पनि थुप्रै महिलाले छाउगोठमा अकालमै ज्यान गुमाएका छन् ।
त्यसैगरी घरभन्दा केही पर एक्लै गोठमा बस्ने कारणले उनीहरू गोठमै बलात्कारको सिकार पनि भइरहेका छन् । गत असार ४ गते अछामको पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका वडा नम्बर–२ की १६ वर्षीय किशोरीको छाउगोठमा बलात्कार भएको प्रदेश प्रहरी कार्यालयको तथ्याङ्कले देखाएको छ । त्यसैगरी गत माघ १४ गते कैलालीको मोहन्याल गाउँपालिका वडा नम्बर–७, कुइनेकी ४५ वर्षीय सरस्वती वन्यजन्तुको आक्रमणबाट घाइते भएकी थिईन ।
छाउगोठमा सुतिरहेको अवस्थामा उनलाई बाघले आक्रमण गरेको प्रदेश प्रहरी कार्यालयको तथ्याङ्कले देखाएको छ । रजस्वला महिलाको प्राकृतिक र नियमित मासिक प्रक्रिया भए पनि रजस्वला भएपछि छुवाछूत र देवीदेवताको डर मान्ने कुसंस्कारका कारण छाउगोठमा महिलाले अकालमै ज्यान गुमाउने क्रम रोकिएको छैन ।
मुलुकी अपराध संहिता ऐन, २०७५ ले छाउपडी कुप्रथालाई बन्देज गरेपछि २०७६ मा सुदूरपश्चिम प्रदेशभरी प्रहरीले छाउगोठ भत्काउने अभियान थालेको थियो । प्रदेश प्रहरी कार्यालयको तथ्यांक अनुसार सुदूरपश्चिम प्रदेशका ७ वटा जिल्लामा ७ हजार ५ सय ४५ वटा छाउगोठ भत्काईएको थियो । अभियानका क्रममा कञ्चनपुरमा मात्र २ सय ३० वटा छाउगोठ भत्काईएको थियो ।
सबैभन्दा धेरै अछाममा ५ हजार ८ सय १३ वटा छाउगोठ भत्काइएको प्रहरीको तथ्यांक छ । त्यसैगरी बाजुरामा ५ सय ५७, डोटीमा ३ सय ९३, कैलालीमा ३ सय ८६ र डडेल्धुरामा २३ वटा छाउगोठ भत्काइएको थियो ।
मुलुकी अपराध संहिता २०७४ को परिच्छेद १० मा भेदभाव र अपमानजनक व्यवहार सम्बन्धी कसुर शीर्षकको दफा १६८ उपदफा ९३० मा महिलाको रजस्वला र सुत्केरीको अवस्थामा छाउपडीमा राख्न वा त्यस्तै अन्य कुनै किसिमको भेदभाव, छुवाछूत वा अमानवीय व्यवहार गर्नु वा गराउनु हुँदैन भनिएको छ । यस्तो गरेको ठहरिएमा ३ महिना सम्म कैद वा ३ हजार सम्म जरिवाना हुनसक्ने व्यवस्था उक्त ऐनले गरेको छ ।
सार्वजनिक ओहदाको व्यक्तिले यस्तो विभेद् गरेको ठहरिएमा अन्य व्यक्तिलाई हुने सजाय भन्दा दोब्बर सजाय हुने व्यवस्था गरिएको छ । सोही कानुनको दफा १६९ मा यस्तो कसुर गर्ने व्यक्तिबाट पीडितलाई पुगेको क्षति र पीडावापत मनासिब क्षतिपूर्ति भराइदिनु पर्ने व्यवस्था छ । तर कानुनले अपराध मानेको छाउपडी कुप्रथा समाजमा परम्पराका रुपमा जगडिएर बस्दा महिलाहरुले अकालमै ज्याउन गुमाउनु परेको अबश्था छ ।
अछाम, बाजुरा, कैलाली, कञ्चनपुर लगायतका विभिन्न जिल्लामा छाउगोठ भत्काइए पनि फेरि त्यस्ता गोठ बनाइएका छन । कमला आउजीको मृत्युपछि कञ्चनपुर जिल्लामा प्रशासनले फेरी सबै छाउगोठ भत्काउने अभियान चलाउन नौ वटै स्थानीय तहलाई पत्राचार गरेको छ ।
