हरेक १० बर्षमा गरिने जनगणनामा जनसंख्या बढ्नु स्वभाविक हो तर घट्नु भनेको अस्वभाविक पनि हो । हुन त जनसंख्या घटनुका कारणहरु हुन सक्छन । तर ती कारणहरु पत्ता लगाउन आवश्यक छ । केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागले सार्वजनिक गरेको जनगणनाको प्रारम्भिक विवरणले सुदूरपश्चिम प्रदेशका पाँच वटा पहाडी जिल्लाको जनसंख्या घटेको देखिएको छ । भाद्र ३० देखि असोज १८ गतेसम्म पहिलो र कार्तिक २५ देखि मंसिर ९ सम्म दोश्रो चरणमा गरिएको राष्ट्रिय जनगणना , २०७८ को प्रारम्भिक तथ्याङ्कले सुदूरपश्मि प्रदेशका सात वटा पहाडी जिल्ला मध्ये पाँच जिल्ला अछाम, बझाङ, डोटी, बैतडी र डडेल्धुरामा जनसंख्या घटेको देखाएको छ । जनसंख्या घट्नुको मुख्य कारण बसाई सराईलाई मान्न सकिन्छ । त्यसका अलाबा पहाडका दुरदराजका बस्तिहरुमा गणकहरु पुग्न नसकेर पछि गणना छुटेको हुन सक्ने दोस्रो कारण हुन सक्छ । तर पहाडी जिल्ला बाजुरा र दार्चुलामा केही प्रतिशत भए पनि जनसंख्या बढेको देखिनुले कहि कतै कमजोरी भएको हुन सक्छ । तसर्थ बढ्नु पर्ने जनसंख्या किन घट्यो भनेर अनुसंन्धान गर्न आवश्यक छ । हुन त तराईका दुई जिल्लाहरु कैलाली र कञ्चनपुरमा बढेको जनसंख्याले बसाई सराईलाई मुख्य कारण मान्न सकिन्छ । तर पनि यथार्त के हो पत्ता लगाउन जरुरी छ । गणकहरुको कमजोरी त होर्ईन भन्ने शंकाको अन्त्य गर्न पनि पहाडी जिल्लामा जनसंख्या घट्नुको कारण के हो ? पत्ता लगाउन जरुरी छ ।